Wykrycie szmerów nad sercem u najmłodszych pacjentów to sytuacja, która często budzi niepokój u rodziców. Warto jednak wiedzieć, że zjawisko to nie zawsze oznacza chorobę. Poniższy artykuł wyjaśnia, jakie są rodzaje szmerów, kiedy wymagają one diagnostyki, a kiedy stanowią jedynie przejaw naturalnego rozwoju.
Spis treści
- Szmery nad sercem jako najczęstsza przyczyna wizyt u kardiologa dziecięcego
- Rodzaje szmerów – niewinne, organiczne i czynnościowe
- Szmery przygodne (fizjologiczne) pod lupą
- Diagnostyka szmerów w sercu – badanie echokardiograficzne
- Spokój rodzica, czyli kiedy szmer nie oznacza choroby
Szmery nad sercem jako najczęstsza przyczyna wizyt u kardiologa dziecięcego
Najczęściej wystawiane skierowanie przez lekarza rodzinnego do kardiologa dziecięcego ma związek właśnie z wykryciem szmeru nad sercem. Takie zjawiska akustyczne są wysłuchiwane w czasie rutynowego badania pediatrycznego.
Każdy pediatra badający dziecko powinien być w stanie stwierdzić obecność takiego szmeru badź jego brak.
Dla dalszego postępowania bardzo istotna jest informacja, czy szmer występuje w trakcie infekcji (gdy dziecko jest chore), czy też jest słyszalny w momencie, kiedy pacjent jest zupełnie zdrowy.
Rodzaje szmerów – niewinne, organiczne i czynnościowe
Medycyna wyróżnia kilka rodzajów szmerów, z których najczęstszą grupę stanowią tzw. szmery niewinne. Są to zjawiska akustyczne występujące w sercu, które jest zupełnie zdrowe pod względem anatomicznym i czynnościowym. Statystyki pokazują, że problem ten dotyczy:
- Około 8 do 12% niemowląt,
- Aż 96% dzieci w wieku od drugiego do czternastego roku życia.
Stwierdzenie szmeru nad sercem u danego pacjenta nie musi zatem automatycznie świadczyć o obecności patologii.
Szmery organiczne
Osobną grupę stanowią szmery organiczne, które powstają w wyniku zmian chorobowych, zlokalizowanych głównie w obrębie zastawek serca. Zmiany te często rozwijają się po różnego rodzaju infekcjach. Bardzo często szmery nad sercem pojawiają się na przykład po przebytej grypie. Z tego powodu tak istotne są szczepienia przeciwko grypie u dzieci w okresie przedszkolnym, u kobiet w ciąży oraz u maluchów – po tej chorobie może bowiem dojść do groźnych powikłań w obrębie mięśnia sercowego.
W praktyce lekarskiej duże znaczenie ma informacja, czy szmer nad sercem był wcześniej słyszany przez tego samego lekarza, czy przez innego specjalistę. Jeśli ten sam lekarz podczas wcześniejszych wizyt nie stwierdził zmian, a nagle je wysłuchuje, jest to sygnał do pilniejszej diagnostyki.
Szmery czynnościowe i przyczyny pozasercowe
Kolejną kategorią są szmery czynnościowe, wywołane nieprawidłowym przepływem krwi przez prawidłowo zbudowane zastawki. Ich przyczyną mogą być zaburzenia hemodynamiczne, takie jak bradykardia (wolna czynność serca), bądź czynniki pozasercowe.
W przypadku podejrzenia szmerów czynnościowych kluczowe jest sprawdzenie, czy pacjent nie cierpi na niedokrwistość. Standardowo, poza morfologią, zaleca się wtedy badanie poziomu żelaza oraz ferrytyny (magazynu żelaza). Bardzo ważne jest również skontrolowanie pracy tarczycy – zarówno nadczynność, jak i niedoczynność tego narządu mogą mieć implikacje w obrazie pracy serca i wpływać na powstawanie szmerów. Na pojawienie się szmeru ma wpływ także gorączka. Podczas infekcji podwyższona temperatura przyspiesza przepływ krwi, co generuje zjawiska akustyczne, które po wyzdrowieniu mogą całkowicie ustąpić.
Szmery przygodne (fizjologiczne) pod lupą
W grupie szmerów fizjologicznych, nazywanych również przygodnymi, wyróżnia się zjawiska skurczowe oraz ciągłe. Do najczęściej spotykanych należą:
- Szmer Stilla – klasyczny szmer skurczowy o charakterze muzycznym, występujący u dzieci starszych oraz młodzieży.
- Szmer skurczowy wyrzutowy tętnicy płucnej.
- Szmer wyrzutu lewej komory.
- Szmer nadobojczykowy – słyszalny w okolicy nadobojczykowej. Jego cechą charakterystyczną jest to, że cichnie w pozycji siedzącej oraz po odchyleniu ramion do tyłu.
- Szmer ciągły buczenia żylnego – nasila się z kolei w pozycji siedzącej oraz stojącej.
Diagnostyka szmerów w sercu – badanie echokardiograficzne
Rozstrzygnięcie, z jakim rodzajem szmeru ma się do czynienia, jest kluczowe dla zdrowia dziecka. Jedynym w pełni wiarygodnym elementem diagnostycznym po stwierdzeniu szmeru nad sercem jest wykonanie badania echokardiograficznego (echo serca).
Jeśli szmer występuje u dziecka w wieku między 2 a 4 lata, a wykonane echo serca wykazuje prawidłowy obraz, dobrą praktyką jest zalecenie kontroli kardiologicznej po około 2 latach w celu ponownego wykonania badania echokardiograficznego.
Spokój rodzica, czyli kiedy szmer nie oznacza choroby
Warto pamiętać, że u 96% pacjentów wykryty szmer okazuje się całkowicie niewinny i nie wymaga wdrażania żadnego leczenia ani powodów do niepokoju. Zawsze jednak pozostaje margines 4% przypadków, które mogą świadczyć o występowaniu wrodzonych wad serca u dzieci lub wspomnianych wcześniej zmian organicznych, czyli uszkodzeń zastawek po przebytej infekcji. Z tego powodu regularna kontrola i profilaktyka pozostają najlepszym sposobem na zadbanie o zdrowie najmłodszych.
